Over Alois Alzheimer, James Parkinson, Sergei Korsakov, Georges Gilles de la Tourette, Hans Asperger: een verrassend en tegelijk ontroerend beeld van de recente geschiedenis van het hersenonderzoek.
Psychiaters en neurologen eren hun vakgenoten door vernoeming. Alois Alzheimer, James Parkinson, Sergei Korsakov, Georges Gilles de la Tourette, Hans Asperger: ze zijn van mensen van vlees en bloed veranderd in namen die nu verwijzen naar een ziekte, een syndroom, een autistische aandoening. Daarbij leverden ze hun voornaam in en al snel ook de rest: de herinnering aan hun leven en de omstandigheden van hun ontdekkingen.
Douwe Draaisma reconstrueert de levens van deze ‘namen’ uit de wetenschap van hersenen en geest. Wat hebben ze precies ontdekt? Wie waren hun patiënten? De geschiedenissen van de verschillende syndromen en hun ontdekkers worden dankzij Douwe Draaisma’s fijne oog en innemende stijl onvergetelijke verhalen. Luisterend merk je dat ze je geheugen binnenwandelen en daar niet meer uit vertrekken. Ontregelde geesten geeft een verrassend en tegelijk ontroerend beeld van de recente geschiedenis van het hersenonderzoek.
Geautoriseerde verkorte versie
Inhoud Ontregelde geesten - Geen syndroom van Draaisma
Waarom eponiemen?
Het gros van de medische eponiemen Tegen de schemering komen de beelden - Het syndroom van Bonnet
‘Een zeer merkwaardig geval’
Het standbeeld van Bonnet
De naam, de dooptekst
Oog en hersenen
‘Blijf bij mij Heer, want d’avond is nabij’
Het brein als theater Siberische brandewijn - Het syndroom van Korsakov
Niets aan de hand
Alle snaren die ooit getrild hebben
Thiamine
De onbewuste sfeer van het psychische leven Een kopje thee voor de dubbelganger – Het syndroom van Capgras
Mathilde de Rio-Branco
Een geest die zichzelf hervond
Een extra kopje thee
De oversteek Een martelende ronde van bevingen – De ziekte van Parkinson
Parkinson & Son
De medische vorming
An essay on the Shaking Palsy
De bevingen en de neiging
‘Maladie de Parkinson’
Over de oorzaak van de ziekte
Zwarte kern
In een nabeschouwing De Celestijnse belofte – Het gebied van Broca
Monsieur Tan
Het neuropolitieke mijnenveld
In februari 1861
De regel van Broca
De splendid seventies
Beschaafde asymmetrie
Het Genootschap voor Wederzijdse Autopsie Donder op, imbeciel! - Het syndroom van Gilles de la Tourette
De chaos van de chorea’s
De markiezin van Dampierre
Bekentenissen van een tiquer
Bloedzuigers, stortbaden en spanlakens
En toen kwam haloperidol
Voor 1500 francs wandelstokken
Toen in 1902 Het lussenlabyrint – De ziekte van Alzheimer
Alzheimer, neuropathaloog
Een spoor van peuken
Kluwens en plaques
‘We zitten zo vrolijk bij elkaar’
De Linnaeus van de psychiatrie
Oorlog en zenuwen
De ziekten van Alzheimer
Toen Alzheimer het in 1906 Het hoofdkwartier van de waanzin – Het syndroom van Clérembault
Erotomanie
Het hoofdkwartier van de waanzin
Hysterisch, frigide, pervers, gedegenereerd
Een defilé van vrouwen
DSM–IV code: 197.1
Herinneringen van een arts aan een staaroperatie
‘Je suis un homme fini’ Kleine professors – Het syndroom van Asperger
‘Moeilijke kinderen’
Fritz V.
Na Fritz volgt Harro L.
‘Intelligenzautomaten’
Asperger en Kanner
IJzige moeders
Theory of mind
Arme Kate
Over de auteur
Douwe Draaisma (1953) studeerde psychologie en filosofie aan de Universiteit van Groningen. Daarna vertrok hij naar de Universiteit van Utrecht, waar hij in 1993 promoveerde bij Piet Vroon op een proefschrift over de metaforische aard van de taal waarin we over het geheugen denken en spreken (handelseditie: De Metaforenmachine. Een geschiedenis van het geheugen).
In 1993 keerde hij terug naar de Universiteit van Groningen als docent theorie en geschiedenis van de psychologie. Draaisma publiceerde onder meer over de geschiedenis van het begrip precisie in de vroege experimentele psychologie (The Age of Precision: F.C. Donders and the Measurement of Mind) en over het autobiografisch geheugen (Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt). Andere publicaties hebben betrekking op de psycholoog-filosoof Gerard Heymans (1857-1930), William James, de geschiedenis van tijdmeting en de geschiedenis van de neurologie. Bij de Van der Leeuw-Lezing 2002 van Ian McEwan trad Draaisma op als co-referent. In 1990 ontving Draaisma van het Nederlands Instituut voor Psychologen de Heymans Prijs voor zijn onderzoek naar de geschiedenis van de psychologie. Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt is bekroond met verschillende wetenschappelijke en literaire prijzen.
In 2003 werd Draaisma benoemd tot bijzonder hoogleraar geschiedenis van de psychologie, op een leerstoel van het Archief- en Documentatiecentrum Nederlandse Psychologie.
Over de spreker Harmke Pijpers begon haar omroepcarrière bij de VARA en de VPRO. Vervolgens presenteerde ze het Radio 1 journaal en zowel op de radio als op de televisie, het programma Opium. Zij heeft ruime ervaring met inspreken. Sinds 2007 presenteert Harmke Pijpers het middagprogramma De Frontlinie van BNR Nieuwsradio.
Op zijn eigen onnavolgbare wijze geeft Maarten van Rossem een overzicht van ons alomvattende verleden en toont de samenhang tussen wetenschapsgebieden die gewoonlijk zelden met elkaar in verband worden gebracht.
Maarten van Rossem plaatst het hedendaagse populisme in historisch perspectief. Hij laat met humor de paradox zien dat we nooit zo welvarend en veilig zijn geweest, maar ook nooit zo ontevreden en angstig.
In 1939 startten de Amerikanen in het geheim het project dat zou leiden tot de atoombom. Een boeiend en multidisciplinair college over de atoombom en de nucleaire wapenwedloop.
Waarom vergeten we wat voor ons derde gebeurde? Hoe komt het dat geuren zulke vroege herinneringen losmaken? Antwoorden hierop en meer in dit beroemde en zeer toegankelijke luisterboek over het geheugen.
Welke natuurkundige krachten zijn werkzaam in ons heelal? Vincent Icke geeft uitleg over de mechanica, magnetisme, atoomstructuur, relativiteit, quantummechanica en veldentheorie.
Nederlands bekendste historicus Maarten van Rossem analyseert het ontstaan, het verloop en de gevolgen van het omvangrijkste gewapende conflict dat de wereld gekend heeft.
Douwe Draaisma (1953) studeerde psychologie en filosofie aan de Universiteit van Groningen. Daarna vertrok hij naar de Universiteit van Utrecht, waar hij in 1993 promoveerde bij Piet Vroon op een proefschrift over de metaforische aard van de taal waarin we over het geheugen denken en spreken (handelseditie: De Metaforenmachine. Een geschiedenis van het geheugen).
