Brieven aan Max Blokzijl

'Brieven aan Max Blokzijl, Goede Propaganda Moet op Waarheid Berusten', is een 6-delige audiodocumentaire over de duizenden brieven die tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de toen meest bekende foute Nederlander, journalist Max Blokzijl, werden verstuurd. Blokzijl beantwoordt deze brieven van luisteraars op de radio in zijn praatjes "Brandende Kwesties". Zijn doel is om alle twijfelaars in het kamp te krijgen van de bezetter. Na de oorlog wordt hij als eerste ter dood veroordeeld en geëxecuteerd, nog voor NSB-leider Anton Mussert.

Waarom luisteren er zoveel mensen naar Blokzijl? Hoe lukt het hem om mensen de kant van de bezetter op te kletsen? Hoe werkt zijn propaganda? In Brieven aan Max Blokzijl, onderzoekt programmamaker Anne Margot van der Baan samen met René Kok, historicus bij het NIOD, de invloed van zijn propaganda.

Aanleiding van deze audioserie is het openstellen en digitaliseren van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR), waardoor voor het eerst het archief van verdachten van collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog in te zien is. Het is een beladen archief want het gaat over daders, collaborateurs, meelopers en omstanders. Veel van de brievenschrijvers hebben een dossier in dat archief.

Wilt u reageren dan kunt u contact opnemen met: brievenaanmaxblokzijl@gmail.com

Deel 1 Ik was er zelf bij

De bekende Journalist Max Blokzijl keert eind 1940 uit Berlijn terug naar Nederland om voor de radio een serie interviews te geven over het Duitsland onder Hitler. Als correspondent heeft hij de machtsovername in 1933 van dichtbij meegemaakt en de leiders van Nazi-Duitsland persoonlijk gesproken. De luisteraars weten niet dat Blokzijl sinds 1935 lid is van de NSB, dat houdt hij verborgen. Hij wil op vertrouwelijke voet komen te staan met de Nederlandse luisteraars die sinds mei 1940 zijn bezet door de Duitse Nationaalsocialisten.

Aflevering 2 De gehate minderheid.

NSB'ers worden tijdens de oorlog gezien als landverraders waar niemand iets mee te maken wil hebben. Max Blokzijl krijgt daar veel brieven over, ook van mensen die daarom niet lid van de NSB durven te worden. Blokzijl toont begrip voor hen in zijn praatjes, en zo verleidt hij de luisteraar om zich toch aan te sluiten bij de nieuwe orde.

Aflevering 3 Aanbrengers en verklikkers

Zij verdienen ieders verachting, zegt Blokzijl over aanbrengers en verklikkers en dan heeft hij het over voor- en tegenstanders van de nieuwe orde, zoals hij het nationaalsocialisme noemt. In deze aflevering horen we Blokzijl tekeer gaan tegen verraders, klikkers en hamsteraars, want fatsoenlijk als hij is, wil hij daar niks mee te maken hebben. Over dit praatje krijgt hij heel veel brieven, van luisteraars die opgelucht zijn dat een NSB'er toch fatsoen kan hebben, luisteraars die juist verontwaardigd zijn, of soms zelfs een luisteraar die een bekentenis doet.

Aflevering 4 Bureau Blokzijl

Max Blokzijl krijgt zoveel brieven van mensen die hem om hulp vragen, dat hij er een speciaal bureau voor opricht: Bureau Blokzijl. Hij krijgt een secretaris en alle brieven worden beantwoord. Ook stuurt het bureau de brieven door naar instanties om de kwestie op te lossen. Dat heeft een duidelijk ideologisch doel, want door hun problemen aan te pakken, wil Blokzijl de brievenschrijvers een sociale kant laten zien van de bezetter.

Aflevering 5 Jodenvervolging

'Gaarne zou ik van u willen weten hoe u dat kunt verdedigen', schrijft een luisteraar aan Max Blokzijl. In de beginjaren van de oorlog weet Blokzijl niet hoe hij de Jodenvervolging op de radio in zijn propaganda moet verpakken en gaat hij het onderwerp uit de weg. Hij krijgt er wel veel brieven over, vooral in mei 1942 als de Jodenster is ingevoerd en in juli 1942 als de deportaties beginnen. Ook Joodse luisteraars sturen hem brieven, in de hoop dat Blokzijl zich tegen de verregaande maatregelen keert. Uiteindelijk reageert hij er slechts een paar keer op. En dan op zijn gebruikelijke vergoelijkende manier .

Aflevering 6 De prijs van oorlog

Als in mei 1943 de radio's moeten worden ingeleverd, raakt Max Blokzijl een groot deel van zijn luisteraars kwijt. Alleen NSB'ers mogen hun toestel behouden. Het aantal brieven neemt dan ook af en zijn vaker anoniem. Er zijn niet veel twijfelaars meer, iedereen heeft wel kant gekozen. Ook binnen families en daar krijgt Blokzijl brieven over. Op 6 mei 1945 houdt Blokzijl zijn laatste praatje, op 9 mei wordt hij gearresteerd. En dan begint de afrekening.

Voor deze laatste aflevering specifiek, dank aan de Raad van State dat wij opnames mochten maken in de balzaal, de plek waar het proces tegen Max Blokzijl in 1945 plaatsvond. En speciale dank aan Marnix Koolhaas voor het gebruik van zijn interview uit 1986 met Openbaar Aanklager Mr. Zaaijer voor de VPRO OVT Het Spoor Terug.

Wilt u reageren dan kunt u contact opnemen met: brievenaanmaxblokzijl@gmail.com

De documentaire-podcast wordt gemaakt in samenwerking met Beeld & Geluid, NIOD, Oorlogsbronnen en WO2Net.

CREDITS
Met: René Kok, historicus NIOD
Research, scenario en regie: Anne Margot van der Baan
Montage: Podworkz Kelvin Haanstra
Producent: Moondocs Carolijn Borgdorff
Beeld&Geluid: Juliette Jansen, Bas Agterberg, Harry van Biessum, Mick Bal, Erik Lucassen
Bron fragment Interview Mr. Zaaijer: Marnix Koolhaas voor VPRO
Mede mogelijk gemaakt door vFonds en Cultuurfonds