Een geschiedenis van de paleontologie

Al eeuwenlang worden fossielen gevonden, maar wat ze precies waren, bleef lang een raadsel. In dit hoorcollege neemt paleontoloog Jelle Reumer je mee in het grote verhaal van het denken over fossielen: een geschiedenis vol misverstanden, ontdekkingen en baanbrekende inzichten. Van ‘spontane natuurvormsels’ en restanten van de Bijbelse zondvloed tot onomstotelijk bewijs voor uitsterven, evolutie en de plaats van de mens in het dierenrijk.

Aan de hand van fascinerende voorbeelden – zoals de nepfossielen van Beringer, de vermeende zondvloedmens van Scheuchzer, de beroemde Mosasaurus uit Maastricht, de mammoeten van Cuvier en de Javamens van Dubois – laat Reumer zien hoe wetenschappelijke paradigma’s kantelden. Fossielen veranderden ons wereldbeeld en maakten God als verklarende kracht geleidelijk overbodig. Dit hoorcollege is een meeslepende reis door wetenschapsgeschiedenis, twijfel en verwondering.

Inhoud

H1. Inleiding: een verhaal over fossielen en de paleontologie
H2. De zondvloedmens van Johann Jakob Scheuchzer (1672-1733)
H3. De Lügensteine van Johann Beringer (1667-1738)
H4. De erfenis van Pieter Teyler van der Hulst (1702-1778)
H5. De boekhouder van de schepping: Linnaeus (1707-1778)
H6. Linnaeus en de rassenkwestie
H7. Fossielenduiding in 18de eeuw en daarvoor
H8. Georges Buffon (1707-1788) en zijn Histoire naturelle
H9. Buffon en zijn duiding van fossielen
H10. Martinus van Marum (1750-1837)
H11. De aanwinsten van directeur Van Marum en zijn opvolgers
H12. De Mosasaurus
H13. De Mosasaurus en Faujas de Saint-Fond (1741-1819)
H14. Van Mömpelgard naar Parijs: Georges Cuvier (1769-1832)
H15. Cuvier en het uitsterven van soorten
H16. Cuvier en de ontmaskering van de zondvloedmens
H17. Cuvier en het monster van Maastricht
H18. Moeder van de paleontologie: Mary Anning (1799-1847)
H19. Holzmaden als vindplaats van vishagedissen
H20. Een dijkdoorbraak in 1820 en een mammoet
H21. De stormvloed van 1825 en een oeros
H22. De ouderdom van de aarde. Hutton (1726-1797) en Lyell (1797-1875)
H23. De transformatie van Lamarck (1744-1829)
H24. Het boek van Charles Darwin (1809-1882)
H25. De brief van Alfred Russel Wallace (1823-1913)
H26. De oervogel Archaeopteryx
H27. De Archaeopteryx in Teylers, de missink link en de witte Jura
H28. Hydrarchos en andere nepfossielen
H29. Opzoek naar de oermens: Eugène Dubois (1858-1940)
H30. De schedelkap van de Javamens
H31. Ontwikkelingen in de paleoantropologie en de paleontologie